• Thứ ba 04/08/2020 21:25

20 năm thị trường chứng khoán Việt Nam: Minh bạch và hiệu quả

14/07/2020

Sau 20 năm phát triển ổn định, bền vững và chuyên nghiệp, thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế bên cạnh nguồn vốn tín dụng ngân hàng, đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng nền tài chính, tiền tệ lành mạnh, ổn định, thực hiện hiệu quả tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và góp phần bảo vệ và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư tham gia thị trường chứng khoán.

Trong bối cảnh thế giới toàn cầu chịu nhiều khó khăn và biến động mạnh của cuộc khủng hoảng tài chính năm 2007, tác động tiêu cực của sự kiện Brexit; cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung; những bất ổn về địa chính trị tại một số khu vực, cũng như đại dịch cúm Covid 19…, TTCK Việt nam vẫn không ngừng phát triển ổn định, an toàn và bền vững sau 20 năm hình thành và đi vào hoạt động, trở thành một kênh đầu tư hiệu quả; đồng thời là kênh huy động vốn trung, dài hạn bổ sung nguồn lực cho nền kinh tế; đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng nền tài chính, tiền tệ lành mạnh và đảm bảo an ninh, an toàn tài chính, ổn định tiền tệ; thu hút vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài vào TTCK Việt Nam. Cụ thể:

Phiên giao dịch đầu tiên của TTCK Việt Nam vào ngày 28/7/2000 với hai mã cổ phiếu là REE và SAM, đánh dấu một mốc lịch sử của TTCK Việt Nam. Trải qua 20 năm phát triển, đến nay, TTCK Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ, số lượng công ty niêm yết, đăng ký giao dịch trên hai sở giao dịch chứng khoán là 1.647 công ty, với giá trị niêm yết/đăng ký giao dịch là 1.428 nghìn tỷ đồng.

20 nam thi truong chung khoan viet nam minh bach va hieu qua

Từ khi Luật Chứng khoán năm 2006 ra đời, chức năng huy động vốn trên TTCK mới bắt đầu phát huy, giá trị huy động vốn qua TTCK không ngừng tăng cao qua các năm. Mức vốn hóa của thị trường cổ phiếu tính đến ngày 30/6/2020 đạt 3.894 nghìn tỷ đồng, chiếm 64,5% GDP.

TTCK đang ngày càng trở thành kênh huy động vốn hiệu quả không chỉ cho các doanh nghiệp mà còn hỗ trợ Chính phủ trong cân đối ngân sách quốc gia thông qua việc huy động vốn trên thị trường trái phiếu chính phủ (TPCP). Khối lượng huy động vốn qua phát hành TPCP bình quân khoảng 185.000 tỷ đồng/năm đáp ứng 50-60% nhu cầu huy động vốn cho cân đối ngân sách hàng năm. Thị trường TPCP bảo lãnh đã cơ bản đáp ứng nhu cầu huy động vốn của 2 NHCS phục vụ cho vay các chương trình tín dụng đầu tư và an sinh xã hội với khối lượng vốn huy động bình quân khoảng 30.000 tỷ đồng/năm. Thị trường TPCQĐP giai đoạn 2011-2020 đã giúp các địa phương huy động được 34.584 tỷ đồng, nhằm bổ sung nguồn vốn đầu tư phát triển cho địa phương trong bối cảnh nguồn lực của ngân sách Trung ương và địa phương còn hạn chế.

Thị trường trái phiếu có tốc độ tăng trưởng bình quân 31%/năm, được đánh giá có mức tăng trưởng dẫn đầu các nền kinh tế mới nổi tại khu vực Đông Á và ASEAN+3 và ngày càng trở thành kênh huy động vốn quan trọng cho Chính phủ. Tính đến tháng 6/2020 thị trường có 493 mã trái phiếu chính phủ niêm yết với giá trị niêm yết đạt 1.252 nghìn tỷ đồng. Thanh khoản thị trường 6 tháng đầu năm 2020 đạt hơn 9.850 tỷ đồng/phiên, trong đó giao dịch repos chiếm 40% tổng giá trị giao dịch toàn thị trường.

Nhờ sự tăng trưởng vượt bậc của nền kinh tế đã thu hút mạnh mẽ nguồn vốn đầu tư gián tiếp: trong giai đoạn từ 2015-2019, tổng vốn gián tiếp vào ròng đạt trên 8 tỷ USD, cao gấp 5 lần tổng vốn gián tiếp vào ròng giai đoạn 2010 - 2014 (đạt 1,6 tỷ USD). Tính đến hết năm 2019, giá trị danh mục đầu tư của nhà đầu tư từ Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc nằm trong top 10 quốc gia có giá trị danh mục đầu tư lớn nhất trên TTCK Việt Nam. Số lượng nhà đầu tư đến từ các nước Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc tăng mạnh với mức khoảng 25% so với trước thời điểm xúc tiến đầu tư. Giá trị danh mục của nhà đầu tư Nhật Bản và Hàn Quốc tăng gần gấp 2 lần và giá trị danh mục của nhà đầu tư Mỹ tăng khoảng 3 lần so với trước khi xúc tiến đầu tư.

Tổng số quỹ đầu tư nước ngoài đã được VSD cấp mã số giao dịch chứng khoán cũng đã có sự tăng trưởng đột phá. Tính đến hết năm 2019 đã có gần 2.000 quỹ đầu tư, với tổng giá trị danh mục ước đạt hơn 12 tỷ USD (chiếm hơn 30% tổng giá trị danh mục của nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN). Sự hiện diện của các quỹ đầu tư nước ngoài góp phần đa dạng hóa cơ cấu nhà đầu tư trên TTCK, theo hướng phát triển hệ thống nhà đầu tư tổ chức; từ đó giảm thiểu những bất ổn của thị trường do ảnh hưởng tâm lý đầu tư của nhà đầu tư cá nhân.

Đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng nền tài chính, tiền tệ lành mạnh, an toàn và ổn định

Nếu như năm 2000, hầu hết vốn của các doanh nghiệp được vay từ hệ thống ngân hàng, dư nợ tín dụng là khoảng 40% GDP, hoạt động huy động vốn trên TTCK hầu như chưa xuất hiện. Vốn huy động qua TTCK ban đầu chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ so với cung tín dụng (năm 2010 chỉ đạt 11%) nhưng sau đó đã có sự cải thiện nhanh chóng nhờ các chính sách phát triển TTCK.

Vai trò quan trọng của sự phát triển ổn định và bền vững về mặt quy mô của TTCK Việt Nam, còn thể hiện ở thời điểm khó khăn nhất trong giai đoạn khủng hoảng toàn cầu năm 2008, đã cho thấy cấu trúc hệ thống thị trường tài chính nước ta đang đi theo xu thế chung của thế giới với một cấu trúc cân bằng hơn giữa thị trường tiền tệ - ngân hàng và thị trường vốn (TTCK), bảo đảm sự ổn định của cả hệ thống tài chính.

Nhờ vào sự phát triển của TTCK, các ngân hàng thương mại (NHTM) huy động được lượng vốn lớn qua phát hành cổ phiếu, để đáp ứng yêu cầu tăng vốn điều lệ theo quy định của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) trong tiến trình tái cấu trúc hệ thống các NHTM. Từ năm 2005 đến nay, thông qua TTCK các NHTM đại chúng đã huy động được hơn 252 nghìn tỷ đồng qua phát hành cổ phiếu, giúp các NHTM tăng tổng vốn điều lệ từ 20,6 nghìn tỷ đồng lên khoảng 272 nghìn tỷ đồng. Thậm chí, trong giai đoạn khó khăn nhất của hệ thống này từ năm 2009 - 2014, TTCK đã giúp các NHTM huy động được 74 nghìn tỷ đồng. Không chỉ trực tiếp hỗ trợ, làm tăng vốn khả dụng của các NHTM, TTCK còn gián tiếp hỗ trợ cung vốn cho nền kinh tế trong giai đoạn nguồn vốn từ các NHTM bị hạn chế do quá trình tái cấu trúc các tổ chức này.

Những bước đi tiếp theo

Mặc dù TTCK đã có những bước tiến vượt bậc nhưng hiện nay, nguồn vốn ngân hàng vẫn đang là kênh huy động vốn chính của các doanh nghiệp; tính minh bạch, công khai trên thị trường còn tồn tại nhiều vấn đề cần tiếp tục được cải thiện. Các công ty đại chúng vẫn chưa chủ động trong việc công khai hóa các thông tin về tình hình hoạt động, tình hình sử dụng vốn, tình hình quản trị công ty; công tác triển khai cổ phần hóa, thoái vốn đã được đẩy mạnh, tuy nhiên tỷ lệ sở hữu Nhà nước còn cao, tỷ lệ chào bán ra bên ngoài của DNNN còn thấp, phương thức chưa linh hoạt nên chưa thực sự hấp dẫn nhà đầu tư chuyên nghiệp, chưa tạo ra sự thay đổi lớn về quản trị công ty; việc khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào TTCK Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn do quy trình, thủ tục tham gia đầu tư đối với nhà đầu tư nước ngoài còn tương đối phức tạp, chưa thực sự hạn chế rủi ro và bảo vệ lợi ích nhà đầu tư khi tham gia thị trường chứng khoán...

Để khắc phục những hạn chế, tồn tại của thị trường chứng khoán, một số định hướng, giải pháp phát triển TTCK trong thời gian tới:

Thứ nhất, tạo nguồn cung hàng hóa có chất lượng cao trên thị trường: nâng cao tiêu chuẩn đối với các doanh nghiệp niêm yết, thúc đẩy cổ phần hóa các DNNN và gắn cổ phần hóa với đăng ký giao dịch và niêm yết trên TTCK; đồng thời chú trọng phát triển các sản phẩm chứng khoán mới như chứng khoán phái sinh, NVDR, Chứng quyền, Chứng chỉ quỹ... Qua đó, TTCK sẽ thu hút được nhà đầu tư tham gia thị trường với mục đích đầu tư dài hạn, hạn chế tình trạng tham gia thị trường, đầu cơ kiếm lời ngắn hạn.

Thứ hai, tiếp tục đẩy mạnh sự phát triển của các quỹ đầu tư: nhằm thu hút dòng vốn nhàn rỗi trong và ngoài nước hướng vào TTCK. Như vậy, sẽ hình thành trên TTCK những nhà đầu tư chuyên nghiệp, tạo được dòng vốn lớn và dài hạn chảy trong TTCK, khắc phục tính trạng đầu tư theo tâm lý khi nhà đầu tư nhỏ lẻ vẫn chiếm đa số.

Thứ ba, tiếp tục nâng cao vai trò và hiệu quả quản lý, giám sát TTCK của các cơ quan quản lý nhà nước và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm và yêu cầu các thành viên thị trường phải tiếp tục tích cực tự tái cấu trúc nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.

Thứ tư, Triển khai các giải pháp nâng hạng TTCK Việt Nam từ hạng frontier market lên hạng emerging market trên bảng xếp hạng MSCI và FTSE. Nâng cao chất lượng hệ thống cung cấp trao đổi thông tin, đảm bảo quyền bình đẳng trong việc tiếp cận thông tin của nhà đầu tư nước ngoài thông qua việc xây dựng và thường xuyên cập nhật thông tin trang thông tin bằng tiếng Anh của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các Sở Giao dịch chứng khoán. Khuyến khích các công ty đại chúng thực hiện công bố thông tin bằng tiếng Anh.

Thứ năm, tăng cường vai trò của các hội nghề nghiệp trong phát triển thị trường như phối hợp với các hội nghề nghiệp ban hành các bộ quy chuẩn chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp, kiểm tra giám sát việc thực thi các bộ quy chuẩn nhằm nâng cao chất lượng hành nghề và đạo đức nghề nghiệp của các tổ chức, cá nhân tham gia TTCK; nâng cao vai trò của các hội nghề nghiệp trong việc tuyên truyền, đào tạo chuyên môn và pháp luật về chứng khoán và TTCK.

Ông Lê Hoàng Lân - Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Mới nhất
Scroll